نگرانی آمریکا از گسترش روابط چین و عربستان

سیاست آمریکا در چرخش به شرق آسیا زمینه را برای توسعه همکاری‌های چین با غرب آسیا فراهم کرد. این مسئله نگرانی‌هایی را در آمریکا به وجود آورده تا جایی که برخی عقیده دارند آمریکا نباید اجازه دهد تا روابط عمیقش از جمله رابطه هشت دهه‌ای با عربستان سعودی در معرض تعرض قرار گیرد.
تصویر نگرانی آمریکا از گسترش روابط چین و عربستان

نشریه نشنال اینترست در مطلبی به بررسی پیامدهای تغییر سیاست آمریکا در قبال منطقه غرب آسیا پرداخته و توصیه‌هایی را برای دستگاه دیپلماسی آمریکا ارائه کرده است[1].(1)

مقدمه

گزارش‌ها حاکی از آن است که شی جین پینگ رئیس‌جمهور چین قرار بود در ماه اوت به ریاض سفر کند. هرچند این سفر هرگز انجام نشد، اما احتمال دارد شی در آینده نزدیک از این پادشاهی دیدن کند. دیدار پیش‌بینی‌شده بین عربستان سعودی به عنوان یک قدرت منطقه‌ای و چین به عنوان یک قدرت جهانیِ رو به رشد، فرصتی را برای آمریکا فراهم می‌کند تا درباره اتحاد نوپا بین این دو کشور تأمل کند. این دیدار، اهمیت وجود یک راهبرد امنیت منطقه ای را که از سعودی‌ها دلجویی کند، به آمریکایی‌ها یادآوری می‌کند.

همچنین به آمریکایی‌ها خاطر نشان می‌سازد که اگر عربستان سعودی را به جاه طلبی‌های چین واگذار کنند، احقاق حقوق بشر در خاورمیانه هرگز محقق نخواهد شد. در نتیجه آمریکا باید تلاش‌های خود برای تسکین نگرانی‌های عربستان سعودی درباره عدم حضور قدرتمند آمریکا در منطقه را دو چندان کند.

انگیزه‌های عربستان در همکاری با چین

سعودی‌ها دلایل زیادی دارند تا جذب روابط عمیق‌تر با پکن شوند. چینی‌ها خاندان سلطنتی سعودی را در زمینه نقض فاحش حقوق بشر تحت فشار قرار نخواهند داد. از طرف دیگر، چین از نظر اقتصادی و نظامی‌ در سراسر جهان در حال شکوفایی است و این کشور هم اکنون، بزرگترین شریک تجاری عربستان است، رابطه‌ای تجاری که ده‌ها میلیارد دلار ثروت تولید می‌کند.

اما مهمترین دلیل چرخش عربستان سعودی به سمت چین، تصوری است که این کشور از آمریکا دارد، آمریکایی که به نظر می‌رسد غیرقابل اعتماد است و به منطقه پایبندی ندارد. درک نگرانی‌های عربستان سعودی آسان است. آمریکا به عراق حمله کرد و پس از آن به ایران اجازه داد از خلاء ایجاد شده در این کشور برای گسترش ایدئولوژی خود بهره گیرد. آمریکا سپس در اوج هرج و مرجی که قابل پیش بینی بود، از عراق و افغانستان خارج شد. آمریکا به ویژه در دوره ریاست جمهوری باراک اوباما، همواره از لزوم حرکت به سمت آسیا صحبت می‌کرد، تاکیدی که به طور ضمنی از لزوم ترک خاورمیانه حکایت داشت.

در این میان آمریکا با وجود نگرانی‌های عربستان سعودی و سایر متحدانش، به توافق با ایران پرداخت. در حالی که در دوران ریاست جمهوری دونالد ترامپ روابط عربستان و آمریکا تا حدودی گرم شد، اما جو بایدن، رئیس جمهور فعلی آمریکا، به صراحت قول داد که ریاض را منزوی خواهد کرد. لذا تمایل عربستان سعودی به دوستی با چین در چنین شرایطی کاملا منطقی به نظر می‌رسد.

موانع رهایی عربستان از نفوذ آمریکا

عربستان سعودی حداقل در کوتاه مدت قادر نخواهد بود از نفوذ آمریکا رهایی یابد. این دو کشور به مدت هشتاد سال متحدان نزدیک یکدیگر بوده اند. عربستان سعودی به شدت به خرید تسلیحات از آمریکا متکی است و آمریکا 82 درصد از تسلیحات وارداتی عربستان را تامین می‌کند. علاوه بر آنکه، ده‌ها هزار تبعه سعودی از دانشگاه‌های آمریکا فارغ‌التحصیل شده‌اند و همچنان تعداد زیادی علاقمند به تحصیل در دانشگاه‌های آمریکا هستند. حتی شهر مدرن نئوم هم با استفاده از مدل‌های برنامه‌ریزی شهری هوستون طراحی شده است. اما این روابط عمیق به معنای این نیست که سعودی‌ها متحدان دائمی‌آمریکا هستند و همواره از این اتحاد خرسندند.

گزارش شده است که چین به سعودی‌ها در توسعه زیرساخت‌های هسته‌ای کمک کرده است. هیچ دلیلی برای تردید در این زمینه وجود ندارد که سعودی‌ها کاملا قادرند زیرساخت‌های نظامی ‌خود را در دهه آینده متنوع کنند، همانطور که چینی‌ها قادر به تامین دانشگاه‌های معتبر و کارشناسان برنامه‌ریزی شهری هستند. با توجه به رهبری غیرمتعارف محمد بن سلمان، ولیعهد عربستان، که به ایجاد تغییرات چشمگیر در سیاست‌های عربستان سعودی تمایل دارد، چنین تغییر انقلابی در متحدان کاملا قابل قبول است.

چین هنوز نمی‌تواند جایگزین آمریکا برای عربستان سعودی شود، اما اتحاد عمیق بین ریاض و پکن، قدرت اهرم فشار دیپلمات‌های آمریکایی را برای شکل دادن به خاورمیانه تضعیف می‌کند. عربستان سعودی بازیگر کلیدی ائتلاف امنیتی منطقه متشکل از کشورهایی است که در برابر ایران هستند. آمریکا و چین از جهات مهمی‌ازجمله ارتقای ثبات منطقه‌ و حفظ جریان آزاد منابع از طریق خلیج فارس و دریای سرخ، در عربستان سعودی منافع مشترک دارند. اما چین به دیگر تلاش‌های آمریکا که نیازمند حمایت و رضایت عربستان سعودی است، اهمیت چندانی نمی‌دهد. ازجمله مهمترین آنها، ارتقای پلورالیسم دینی از طریق پیمان‌های ابراهیم است. چین از همکاری غیررسمی‌بین اسرائیل و عربستان سعودی خشنود است اما هیچ علاقه‌ای به اعمال فشار برای پیشبرد پیمان‌های ابراهیم برای تحقق آنچه در نظر است، ندارد.

ضرورت‌های سیاست خارجی آمریکا

آمریکا باید به دلجویی از عربستان سعودی ادامه دهد. دولت بایدن نشان داده است که اهمیت این هدف راهبردی بسیار مهم را درک می‌کند. بایدن همانطور که انتظار می‌رفت، در اوایل تابستان امسال به عربستان سعودی سفر کرد و باید همچنان تعهد خود را به منطقه و به خاندان سلطنتی سعودی اعلام کند.

برطرف کردن نگرانی‌های عربستان سعودی مستلزم قدردانی بیشتر مقامات آمریکایی از تلاش‌های عربستان برای مدرن کردن جامعه این کشور است. به عنوان مثال سیاستگذاران آمریکایی باید از تلاش‌های محمد بن سلمان برای به حاشیه راندن وهابیون تجلیل کنند. چنین تغییراتی با تصویر کلی آزادی‌های فردی که در یک جامعه مدرن انتظار داریم، فاصله زیادی دارد، با این وجود در عربستان سعودی، شکل گیری چنین تغییراتی قابل توجه است و دیپلمات‌ها و رهبران سیاسی آمریکا باید آشکارا آن‌ها را تشویق کنند.

در نهایت اینکه اگر آمریکا ادامه دادن به تلاش‌های خود برای دستیابی به توافق هسته‌ای با ایران را مناسب می‌بیند، باید تعهد خود در برابر عربستان سعودی را نیز با فروش سلاح‌های تهاجمی ‌به این دوست قدیمی‌ آشکار کند. انجام این کار به سعودی‌ها کمک می‌کند که متقاعد شوند آمریکا این کشور را همچنان شریکی قابل اعتماد می‌بیند، شریکی که دست کم می‌توان برای دستیابی به تسلیحات به آن اعتماد کرد. خلاصه، اگر اجازه داده شود دوستی هشت دهه ای عربستان سعودی و آمریکا به دست چینی‌ها آسیب ببیند یک فاجعه راهبردی و یک لکه ننگ اخلاقی برای میراث آمریکایی خواهد بود.

نتیجه‌گیری

از زمانی که آمریکا سیاست خارجی خود را تمرکز بر شرق آسیا قرار داد، متحدان این کشور در منطقه احساس تنهایی و خطر کردند. به همین علت، آنها تلاش کردند تا همکاری‌های اقتصادی، سیاسی و نظامی ‌خود را متنوع کنند تا از وابستگی کامل از آمریکا خارج شوند. همین مسئله شرایط مناسبی را برای چین جهت گسترش روابط با منطقه بوجود آورد که موجب هشدارهای شدید به کاخ سفید در این خصوص شد.

*انتشار این مطلب لزوما به معنای تایید محتوا توسط مرکز بررسی‌های استراتژیک نیست و صرفا به‌منظور بهره‌برداری نخبگانی منتشر شده است.

(1) [1] America Must Not Lose Saudi Arabia to China, Max J. Prowant, National Interest, September 22, 2022.

136367
ارسال نظر

  1. مخاطبان و فرهیختگان گرامی؛ نظرات حاوی مطالب توهین یا بی‌احترامی به اشخاص، قومیت‌ها، عقاید دیگران، موارد مغایر با قوانین کشور منتشر نمی‌شود.