جنگ اقتصادی روسیه و اروپا

با آغاز جنگ روسیه در اوکراین، کشورهای اروپایی به تحریم شدید اقتصادی روسیه روی آوردند اما این سیاست با واکنش مسکو مواجه شد و روسیه برای محافظت از اقتصاد و ارزش پول خود اعلام کرد فروش انرژی با روبل خواهد بود. کشورهای اروپایی این شرط را نپذیرفتند که در نتیجه، صادرات گاز روسیه به اروپا محدود شد و این قاره را وارد بحران انرژی کرد.
تصویر جنگ اقتصادی روسیه و اروپا

فارن پالسی در مطلبی به بررسی موضوع بحران انرژی در اروپا و تاثیرات سیاسی و اقتصادی آن پرداخته است.

مقدمه

جنگ اوکراین سبب بروز بحران انرژی در اروپا شده و ممکن است همین امر کشورهای این قاره را به کوتاه آمدن از حمایت از اوکراین سوق بدهد و مقاومت اروپایی‌ها را درهم بشکند. کارخانه‌ها و بنگاه‌های اقتصادی و خانواده‌های اروپایی برای بقای خود مبارزه می کنند زیرا کنترل روسیه بر روند تامین گاز طبیعی اروپا سبب شده است قیمت حامل‌های انرژی در قاره سبز به صورت سرسام آوری افزایش یابد. در نتیجه این وضعیت، طوفان اقتصادی بیرحمانه ای به راه افتاده است که همین طوفان می‌تواند آزمونی برای سنجش همبستگی اروپایی‌ها با اوکراین باشد. نگرانی‌هایی درباره رکود اقتصادی قریب الوقوع در اروپا نیز بروز کرده است.

تأثیر اقتصادی جنگ بر اروپا

قیمت انرژی در اروپا به ده برابر متوسط یک دهه گذشته رسیده است. همین امر سبب افزایش هزینه‌ها شده است بطوری که عرصه را برای صنایع اروپا به شدت تنگ کرده و باعث شده است خانوارهای اروپایی برای پرداخت قبوض مصرفی خود به شدت گرفتار شوند و به تقلا بیفتند. رقم‌های درج شده در قبوض برق مردم به صورت شوکه کننده ای بالا رفته است، کسب و کارهای کوچک برای پرداخت قبوض خود دچار مشکلات جدی شده اند، کارخانه‌های مختلف اروپایی از صنایع آلومینیوم سازی به شدت نیازمند انرژی گرفته تا تولیدکنندگان کودهای شیمیایی در سراسر اروپا، مجبور شده اند تولید خود را کاهش دهد یا حتی به علت قیمت‌ها ورشکست شوند.

این وضعیت برای حالا و پیش از فرارسیدن زمستان است و ممکن است با فرارسیدن زمستان، بدتر هم شود. این وضعیت که به منزله «حمام خون اقتصادی» است، رهبران کشورهای اروپایی را به وسط معرکه اقدامات اضطراری انداخت. آنها در تلاش هستند با عجله یک سری اقدامات اضطراری گسترده صورت بدهند به امید آنکه قیمتها را کاهش دهند.

مقامات مسئول در اتحادیه اروپا از جیره بندی گاز سخن می‌گویند. دولت‌های اروپایی با سرعت در حال تنظیم برنامه‌هایی برای منابع جایگزین تامین سوخت هستند. روسیه حدود یک سوم منابع گاز انتقالی خود به اروپا را کم کرده است. این اقدام مسکو بخشی از تلاش‌های روسیه برای به زانو درآوردن اروپا است. دولت‌های اروپایی برای محافظت از خانوارها و فعالان اقتصادی در مقابل رنج‌های بیشتر، صدها میلیارد دلار در قالب یارانه اختصاص داده اند. این مبالغ هنگفت نشان دهنده وضعیت اقتصادی حاد این قاره و ماهیت بی‌سابقه بحران جاری است.

این اقدامات، همان اقداماتی است که دولت‌ها «در زمان جنگ» انجام می‌دهند و می‌کوشند «منابع مالی را به حدی محدود کنند که بتوانند جنگی را پشت سر بگذرانند که درگیرش هستند.» برای نمونه می‌توان به اقدامات کمیسیون اروپا اشاره کرد. کمیسیون اروپا پیشنهاد کرده است مداخله‌های اضطراری گسترده از جانب دولت‌ها انجام شود برای اینکه حدود 140 میلیارد دلار پول به دست آمده از مالیات بین مردم و صنایعی توزیع شود که به شدت دچار مشکل مالی هستند.

دولت انگلیس از طرح 46 میلیارد دلاری کمک به بنگاه‌های اقتصادی رونمایی کرده است. دولت سوئد نیز بیش از 20 میلیارد دلار برای شرکت‌های مشکل دار حوزه انرژی اختصاص داده است. دولت آلمان نیز در حالی که شرکت‌های آلمانی فعال در حوزه انرژی به سمت ورشکستگی می‌روند، می‌خواهد سه غول بزرگ گازی این کشور ازجمله یونیپر Uniper را ملی کند.

این مداخله دولت آلمان اقدامی تاریخی است که می‌تواند این شرک‌تها را از لبه پرتگاه نجات دهد. زیان‌های اقتصادی فزاینده، این شرکت‌ها را از نظر مالی به زانو درآورده است. اگر کمک‌ها نباشد این شرکت‌ها به نقطه نابودی خواهند رسید. ناراحتی شدید عمومی در انگلیس ، مولداوی، آلمان،‌ اتریش و ایتالیا شعله ور شده است. مردم به افزایش سرسام آور قیمت حامل‌های انرژی اعتراض دارند و نگرانی‌هایی درباره بروز ناآرامی‌های گسترده در آینده وجود دارد.

اوایل ماه جاری ، حدود هفتاد هزار نفر در خیابان‌های پراگ، پایتخت جمهوری چک تظاهرات کردند. معترضان ضمن بیان اعتراض خود به افزایش قیمت انرژی، اقدام بیشتر دولت را در این زمینه خواستار بودند. جریانی گسترده از مردم در حال شکل گیری است که نگران وضعیت در زمستان پیش روی است. مردم نه تنها نگران قیمت حامل‌های انرژی هستند بلکه نگران افزایش تورم هستند که در یک سال گذشته در جمهوری چک دامن‌گیر مردم شده است.

تأثیر بحران بر مواضع سیاسی اروپا

به موازات افزایش خشم عمومی از افزایش سرسام آور رقم‌های درج شده در قبوض مصرف کنندگان، اعلام همبستگی مردمان اروپا با اوکراین افول می‌کند. این وضعیت برای اتحادیه اروپا و حمایت مستمر آن از اوکراین بد است. با آنکه رهبران اروپایی به صورت علنی بر حمایت خود از اوکراین تاکید می‌کنند، درخواست معترضان اروپایی برای بی طرفی بیشتر کشورهایی از قبیل جمهوری چک می‌تواند زمینه ساز گسست‌های آتی در وحدت اروپا در این زمینه باشد.

مجارستان که عضو اتحادیه اروپاست از روز اول، مثل موم در «مشت مسکو» بوده است. آلمان نیز از ابتدا، مواضع «نه چندان جدی» درخصوص این مسئله داشته است. چندی پیش فعالان اقتصادی در ایتالیا تظاهراتی در اعتراض به رقم بالای قبوض انرژی مصرفی خود برپا کردند. آنها اتحادیه اروپا را در بروز این وضعیت بغرنج خودشان مقصر می دانستند و نه پوتین را! در صورت استمرار بی‌ثباتی، ممکن است کشورهای اروپایی با آزمون بزرگی برای حفظ وحدت خود مواجه شوند.

اگر قیمت‌ها همچنان بالا بماند و بازارها در زمستان امسال وضعیت سخت‌تری داشته باشند، فشارهای سیاسی افزایش خواهد یافت. در این صورت، احتمالاً وضعی شکل خواهد گرفت که شهروندان اروپایی به شدت ناخشنود شوند و به تدریج تقصیرات را به گردن دولت‌های خودشان بیندازند. در نتیجه ممکن است دولت‌های اروپایی نیز به دنبال راه مستقل خودشان بروند و منافع خودشان را دنبال کنند. در این صورت، حفظ همبستگی در اتحادیه اروپا، کاری شاق خواهد شد.

در حالی که زمستان در راه است، کشورهای اروپایی توانسته‌اند تاکنون اهداف خودشان را برای تاسیسات ذخیره سازی انرژی محقق کنند اما مشخص نیست که اگر جریان گاز روسیه به اروپا، تقریباً‌ به صورت کامل متوقف شود، آیا کشورهای اروپایی باز هم قادر خواهند بود زمستان را پشت سر بگذرانند یا خیر.

بخش اعظم آینده انرژی اروپا در زمستان امسال،‌ حالا به تقاضای انرژی منوط است و اینکه این کشورها بتوانند منابع گاز طبیعی مایع را از کشورهایی همانند آمریکا تامین کنند بویژه در شرایطی که خریداران دیگر نیز در ماه‌های سردتر سال به سمت این کشورهای دارای گاز می روند. مولفه مطرح دیگر در این زمینه وضعیت آب و هوا است. اگر زمستان امسال سرد باشد، فصل سرما امسال به فصل نارضایتی در اروپا تبدیل خواهد شد. در هر دو صورت، عبور از این شرایط آسان نخواهد بود اما زمستان سرد احتمالاً کار را به جایی خواهد کشاند که انتخاب‌های سخت باید انجام شود.

تأثیر جنگ بر اقتصاد انرژی روسیه

به نظر می‌رسد اقتصاد روسیه توانسته است بدترین بخش اقتصادی جنگ را پشت سر بگذارد به طوری‌که افزایش فزاینده قیمت گاز و نفت و درآمدهای نفتی، به اقتصاد این کشور بسیار کمک کرده است. اما امکان دارد در بلندمدت و درصورت موفقیت اروپا در یافتن جایگزین‌هایی برای تامین انرژی خود و از دست رفتن بازار بزرگ برای صادرات انرژی روسیه، این توازن قدرت تغییر یابد.

روسیه زیرساخت‌های فیزیکی کافی برای چرخش به سمت چین و فروش فراورده‌های انرژی خود به چین ندارد. با این اوصاف، حتی اگر در چین تقاضا وجود داشته باشد، ‌به علت مشکل فوق، روسیه در موقعیتی قرار خواهد گرفت که مجبور شود گاز طبیعی خود را بسوزاند بجای آنکه قادر به فروش آن باشد. در واقع، روسیه با روند کنونی، ‌در حال خارج کردن خودش از بازار اروپا است. برای کشوری که بیش از چهل درصد درآمدهای دولتی آن از محل فروش حامل‌های انرژی است، قطع شدن بازار اصلی صادرات، اتفاقی دهشتناک است. این وضعیت در بلندمدت سبب می‌شود امکان قدرت نمایی روسیه برای ایجاد وضعیت آشفته در حوزه انرژی، کاهش یابد. اما این وضعیت برای بلندمدت است و در کوتاه مدت، اروپایی‌ها به زمستان پیش روی می‌نگرند که بدون سوخت باشند.

نتیجه‌گیری

جنگ اوکراین تاثیرات سیاسی و اقتصادی زیادی داشته است. اروپا به علت وابستگی به انرژی صادراتی روسیه تأثیرات منفی مستقیم زیادی را متحمل شده است. در عین حال، روسیه هم به علت کاهش صادرات خود با معضلاتی مواجه شده که به نظر می‌رسد سرنوشت جنگ به میزان تاب آوری روسیه و اروپا در برابر فشارها بستگی دارد.

*انتشار این مطلب لزوما به معنای تایید محتوا توسط مرکز بررسی‌های استراتژیک نیست و صرفا به‌منظور بهره‌برداری نخبگانی منتشر شده است.

Putin’s Energy War Is Crushing Europe, Christina Lu, Foreign Policy, September 20, 2022.

136365
ارسال نظر

  1. مخاطبان و فرهیختگان گرامی؛ نظرات حاوی مطالب توهین یا بی‌احترامی به اشخاص، قومیت‌ها، عقاید دیگران، موارد مغایر با قوانین کشور منتشر نمی‌شود.