نگرانی رژیم صهیونیستی از همگرایی ایران و روسیه

منطقه غرب آسیا نیز مانند دیگر مناطق جهان از پیامدهای جنگ اوکراین در امان نمانده است. این جنگ و رویارویی صریح غرب با مسکو، زمینه تغییراتی در وضعیت ائتلاف‌ها و اتحادهای این منطقه را به‌وجود آورده است. در این میان، نقطه قابل توجه به سیاست کشورهای عربی در قبال این جنگ باز می‌گشت بگونه‌ای که اگرچه آنان به عنوان متحدان غرب در منطقه به حساب می‌آیند اما در این جنگ از همراهی با آمریکا و اروپا بر ضد روسیه طفره رفتند. رژیم صهیونیستی نیز علی رغم همراهی با غرب، در دو راهی حمایت یا مخالفت با روسیه باقی مانده و روابط خود با مسکو را در‌هاله از ابهام می‌بیند. این درحالی است که گرمی‌ روابط مسکو با تهران و دمشق روز‌های تیره‌تری را برای صهیونیست‌ها هشدار می‌دهد.
تصویر نگرانی رژیم صهیونیستی از همگرایی ایران و روسیه

اندیشکده شورای آتلانتیک در مطلبی به قلم «سنیا وتلووا» به بررسی پیامدهای جنگ اوکراین برای رژیم صهیونیستی پرداخت که محورهای آن بدین شرح است[1].

دیدگاه اسرائیل درباره روابط ایران و روسیه پس از جنگ اوکراین

روابط و همکاری دوجانبه بین روسیه و ایران بی سابقه نیست و حتی اسرائیل امیدوار بوده است که این روابط به علت برخی اختلاف نظرهای میان دو کشور در سوریه و هراس مسکو از نزدیکی بیش از حد به یک کشور تحریم شده محدود بماند. این امیدواری حتی در سال 2018 تا حدی افزایش یافت که برخی از کارشناسان و سیاستگذاران اسرائیلی امید داشتند که روسیه به دلیل منافع اسرائیل، محدودیت‌هایی را برای ایران در سوریه ترسیم می‌کند.

اما امروز، شرایط تغییر کرده است و بر اثر جنگ اوکراین روسیه مورد خشم غرب قرار گرفته و گزینه دیگری جز حرکت به سمت ایران برای خود نمی‌بیند و برای ایجاد ائتلاف جدیدی که به اسرائیل لطمه می‌زند، آمده می‌شود. این چرخش در راهبرد روسیه، چالش جدید بزرگی، هم برای اسرائیل و هم برای آمریکا ایجاد می‌کند. در این شرایط و در حالی که سفر هر مقام خارجی به ایران مورد توجه اسرائیل قرار می‌گیرد و با انتقاداتی مواجه می‌شود، دیدار ولادیمیر پوتین رئیس جمهور روسیه و رهبر یکی از قدرت‌های جهانی که مشغول پایه ریزی محور ضد آمریکایی است، دلیل بزرگتری برای نگرانی شدید اسرائیل است.

هنوز مشخص نیست که آیا ولادیمیر پوتین طی سفر 19 ژوئیه به تهران، موفق شد به توافقی برای خرید پهپادهای ایران با قابلیت حمل سلاح دست پیدا کند یا خیر. پیش از سفر پوتین به تهران، منابع غربی جزئیاتی درباره علاقه روسیه به پهپادهای ساخت ایران، مثل مدل‌های ابابیل و مهاجر، منتشر کردند و جیک سالیوان، مشاور امنیت ملی آمریکا به خبرنگاران گفت که اطلاعات آمریکا حاکی از آن است که چنین توافقی در دست بررسی است. این مساله باعث نگرانی کارشناسان نظامی‌در اسرائیل از عواقب احتمالی آن در خاورمیانه شده است.

اسرائیل در سال‌های اخیر، صدها حمله هوایی در سوریه انجام داده و تجهیزات و تاسیسات نظامی ‌ایران را هدف قرار داده است. کارشناسان حوزه دفاعی اسرائیل، پهپادهای ایران را تهدیدی جدی و فزاینده برای اسرائیل می‌دانند. جنبه مهمی ‌از همکاری نظامی ‌بین روسیه و ایران که کمتر به آن پرداخته شده، فروش سلاح‌های روسی به ایران است.

طی دو دهه گذشته، مقامات اسرائیل، سرمایه سیاسی قابل توجهی را صرف ایجاد روابط با مسکو کرده‌اند. از جمله هدف‌های اصلی این تلاش، خنثی سازی فروش سلاح‌های راهبردی روسیه به ایران است. ممنوعیت خرید و فروش سلاح از سوی ایران که توسط سازمان ملل وضع شده بود، در سال 2020 به پایان رسید و از آن زمان شایعه شده است که ایران قصد دارد خرید و فروش سلاح با روسیه را – هم به عنوان صادرکننده و هم به عنوان واردکننده – از سر بگیرد.

این موضوع از دهه 90میلادی، نگرانی همیشگی اسرائیل بوده است. در نوامبر 2003 در دیدار پوتین با آریل شارون و در اکتبر 2008 در دیدار وی با ایهود اولمرت نخست وزیران وقت اسرائیل ، این مسئله از سوی پوتین مطرح شد و او اعلام کرد که ساز و کاری ایجاد خواهد شد تا فروش تسلیحات روسی به تهران و دمشق را مورد بحث و بررسی قرار بدهد.

در اکتبر 2019 هم بنیامین نتانیاهو، نخست وزیر وقت اسرائیل مدعی شد که روسیه فروش عمده تسلیحاتش به ایران را به دلیل مذاکره او با پوتین، لغو کرده است. با وجود این، علی رغم درخواست‌های اسرائیل، حزب‌الله موفق شد به راکت‌های روسیه دسترسی پیدا کند و آنها را طی دومین جنگ لبنان در سال 2006 به سمت قلمروی اسرائیل شلیک کند. در ادامه، روسیه هم به ایران و هم به سوریه، سامانه‌های پدافند هوایی پیشرفته اس-300 داد (سوریه در سال 2015 سامانه اس-400 هم دریافت کرد).

در اواخر ژوئیه، بنی گانتس، وزیر دفاع اسرائیل تایید کرد که در ماه مه امسال، نیروهای روسیه در سوریه با استفاده از سامانه‌های پدافند ضد هوایی پیشرفته اس-300 و طی حمله هوایی اسرائیل به اهدافی در شمال غربی سوریه، به سمت جت‌های اسرائیل شلیک کرده‌اند.

امروز، در شرایطی که اقتصاد روسیه و دسترسی آن به بازارها به علت تحریم‌های غربی محدود شده است، تعمیق همکاری بین مسکو و تهران اجتناب ناپذیر به نظر می‌رسد. از نظر ایران، شاید این بهترین فرصت برای دستیابی به تسلیحات ساخت روسیه، مثل جت‌های جنگی سوخوی سو-30 باشد که پیش از این به دلیل نگرانی‌های کرملین از تحریم‌های غرب علیه ایران، در دسترس نبود. فهرست خرید ایران بلند بالاست و اسرائیل نگران است که در فضای کنونی، هیچ اهرم یا منبع فشاری برای توقف این توافق وجود نداشته باشد.

جنگ اوکراین و بازتعریف اردوگاه‌ها

امروز، به دلیل جنگ در اوکراین، اردوگاه‌های خاورمیانه به سرعت در حال تعریف دوباره هستند: موضع خوشایندِ بی‌طرفی که به کشورهای منطقه اجازه می‌داد با هر دو ابرقدرت همکاری کنند، دیگر گزینه در دسترسی نیست. بنابراین در کنار انزوای فزاینده روسیه که این کشور را مجبور به روابط نظامی ‌و تعاملات اقتصادی با کشورهایی مثل ایران و کره شمالی می‌کند، تنش‌ها بین مسکو و تل آویو از زمان شروع جنگ اوکراین بالا گرفته است.

از شروع 2022، لحن روسیه در قبال اسرائیل، پرخاشگرانه‌تر شده است و اغلب به تندی اسرائیل را به دلیل فعالیت‌های نظامی ‌ادعایی‌اش در سوریه، مورد انتقاد قرار می‌دهد. وقتی حمله روسیه به اوکراین شروع شد، اسرائیل در عین درماندگی سعی کرد سیاست خارجی متوازنی در قبال مسکو و کی‌یِف در پیش بگیرد تا رضایت هر دو طرف را جلب کند. پنج ماه از جنگ گذشته و به نظر می‌رسد هیچ یک از طرفین راضی نیستند.

در حالی که اوکراین از اسرائیل تقاضای کمک نظامی ‌دارد، روسیه از اظهارات یائیر لاپید، وزیر خارجه وقت و نخست وزیر کنونی اسرائیل، درباره جنایات جنگی روسیه در بوچا، خشمگین است. تازه ترین اقدام تلافی جویانه روسیه، توقف فعالیت‌های «آژانس یهود» به عنوان یک سازمان مردم نهاد اسرائیلی است که کمک و خدمات مهاجرتی در اختیار جمعیت یهودی روسیه قرار می‌دهد.

در این شرایط، اسرائیل، بزرگترین دریافت کننده کمک‌های نظامی ‌آمریکا در منطقه و نزدیکترین متحد آمریکا در خاورمیانه، تا به حال هیچ وقت تا این اندازه دچار تردید نشده بود که به کدام اردوگاه تعلق دارد. با وجود این، طی دو دهه گذشته، اسرائیل راه‌هایی برای بیشتر نزدیک شدن به روسیه یافته است، حتی در شرایطی که مسکو به ایران، سوریه و حزب الله نزدیک می‌شد.

در سال 2009، دو طرف قراردادی امضاء کردند تا 12 پهپاد اسرائیلی به ارتش روسیه تحویل داده شود. در سال 2014، اسرائیل از محکوم کردن الحاق کریمه به روسیه، علی رغم فشار آمریکا، طفره رفت. علاوه بر این، از زمان شروع جنگ در اوکراین،‌ اسرائیل بار دیگر از ارسال کمک نظامی ‌به اوکراین امتناع ورزید و دلیل آن را نگرانی بابت محدود سازی احتمالی فعالیت‌هایش در سوریه از سوی نیروهای روسیه ذکر کرد.

با این وجود، نزدیکی اخیر روسیه به ایران، انتقادهای فزاینده مسکو از اسرائیل و اقدامات آن علیه سازمان‌های اسرائیلی و یهودی در روسیه، جای هیچ تردیدی باقی نمی‌گذارد که مسکو و تل آویو ممکن است در آستانه یک تقابل قرار داشته باشند و روابط بین آنها، احتمالاً بیش از پیش تیره و تار شود.

در حالی که اسرائیل هنوز امیدوار است تا «آژانس یهود» همچنان در روسیه باقی بماند، هیچ شکی نیست که برای هر دو کشور سخت است تا به واقعیت پیش از جنگ برگردند. براین اساس، حتی اگر اسرائیل قرار باشد به طور کامل از ابراز هر نوع اظهارنظری درباره جنگ اوکراین خودداری کند، همکاری روسیه با ایران – و گروه‌های نیابتی منطقه ای اش – همچنان به دلیل تغییرات ژئوپلتیک جهانی اجتناب ناپذیر باقی خواهد ماند.

تنش فعلی درباره «آژانس یهود» ممکن است وقتی بنیامین نتانیاهو دوباره در روز 1 نوامبر به عنوان نخست وزیر انتخاب شود، کاهش پیدا کند چون او رابطه نزدیکی با رهبر روسیه دارد. نتانیاهو هیچ اظهارنظری درباره جنگ اوکراین نکرده است اما به دلیل بحران فعلی، لاپید را مقصر دانسته است. طرفداران او معتقدند که ترمیم روابط با مسکو برای او راحت‌تر از لاپید باشد.

با وجود این، نتانیاهو هم چندان نمی‌تواند به دوستی با پوتین افتخار کند، آن هم وقتی که روسیه از سوی غرب، منزوی شده است و قدرتمندترین متحد اسرائیل یعنی آمریکا، تمام انرژی خود را صرف حمایت از اوکراین و طرد روسیه کرده است. اسرائیل امروز به شدت به سیاستی جدید و قابل اطمینان تر در قبال روسیه نیاز دارد. اغلب این طور تصور می‌شود که روسیه هیچ میلی به گشودن جبهه‌ای دیگر در مقابل اسرائیل در سوریه ندارد چون بر میدان نبرد در اوکراین تمرکز کرده است. با وجود این، اگر همسویی روسیه با ایران و سوریه افزایش پیدا کند، شرایط ممکن است تغییر کند. اگر چنین اتفاقی بیفتد اسرائیل باید آماده ارائه پاسخی دقیق و بیشتر دلگرم به حمایت آمریکا باشد.

*انتشار این مطلب لزوما به معنای تایید محتوا توسط مرکز بررسی‌های استراتژیک نیست و صرفا به‌منظور بهره‌برداری نخبگانی منتشر شده است.


[1] Russia is forming an alliance of pariah states in the Middle East. It might put Israel in an awkward situation in Syria, Ksenia Svetlova, August 4, 2022.

136297
ارسال نظر

  1. مخاطبان و فرهیختگان گرامی؛ نظرات حاوی مطالب توهین یا بی‌احترامی به اشخاص، قومیت‌ها، عقاید دیگران، موارد مغایر با قوانین کشور منتشر نمی‌شود.