اهداف و پیامدهای سفر رئیس جمهور آمریکا به منطقه

جو بایدن رئیس جمهور آمریکا قصد دارد نخستین سفر دوران ریاست جمهوری خود را به منطقه خاورمیانه انجام دهد. در حالی که بخش اعظم کشورهای حوزه خاورمیانه واقعاً ترجیح می‌دهند همچنان به آمریکا متکی باشند، احتمالا این سفر سبب شکل‌گیری تغییر اساسی در اقدامات و رویکرد آمریکا درباره این منطقه می‌شود.
تصویر اهداف و پیامدهای سفر رئیس جمهور آمریکا به منطقه

"جیمز جفری" سفیر پیشین آمریکا در عراق و ترکیه و کارشناس ارشد اندیشکده "ویلسون سنتر" در مطلبی به بررسی این موضوع پرداخته[1] که محورهای آن بدین شرح است.

تغییر سیاست منطقه‌ای بایدن

دولت بایدن درخصوص درگیر شدن در مسائل خاورمیانه، تعلل داشت و به اقدامی‌ فراتر از بازگشت به توافق هسته‌ای با ایران نمی‌اندیشید، اما اکنون در حال تغییر این سیاست و پرداختن به نداهای توجه به منطقه است.

رئیس جمهور آمریکا در سفر به منطقه دیدار از اسرائیل، کرانه باختری و عربستان سعودی، دیدار با رهبران 9 کشور عربی را در برنامه دارد. چهار کشور از این 9 کشور عربی یعنی امارات عربی متحده، اردن، بحرین، اردن و مصر با اسرائیل رابطه برقرار کرده‌اند. بایدن با سران عراق، عمان، کویت، قطر و عربستان سعودی نیز دیدار می‌کند و نشستی مجازی با سران هند، اسرائیل و امارات عربی متحده خواهد داشت. این اقدامات نشان می‌دهد که آمریکا در حال ایجاد مناسبات امنیتی با بازیگران کلیدی منطقه‌ای همراه با گنجاندن اسرائیل در این مناسبات است.

شکست احتمالی مذاکرات برجام و جنگ اوکراین عامل تغییراتی در نگاه آمریکا شده است. جنگ اوکراین، نامرئی بودن امنیت جهانی و تهدیدهای متوجه ساختار امنیت جهانی را نشان داد. این جنگ همچنین باعث شد تا آمریکا نسبت به کشورهای منطقه در حوزه صادرات نفت و همچنین در زمینه دیپلماتیک یعنی آراء آنها در سازمان ملل احساس نیاز کند.

کشورهای منطقه نیز در مقابل، خواهان مدنظر قرار گرفتن نیازهای امنیتی خود از سوی آمریکا هستند. از سوی دیگر، سفر بایدن به منطقه را می‌توان ادامه توافق‌های ابراهیم در سال 2020 دانست. دراین شرایط، یکپارچه شدن هرچه بیشتر اسرائیل در مسائل منطقه، با توجه به منابع فوق‌العاده نظامی، دیپلماتیک، اطلاعاتی، فناوری و انرژی اسرائیل، سبب تقویت امنیت کلی جمعی منطقه خواهد شد.

علاوه بر این، نگرانی‌های سنتی کشورهای عربی درباره اسرائیل را کاهش می‌دهد و باعث می‌شود که این کشورها به جای اسرائیل بر تهدیدهای امنیتی جدی‌تری تمرکز کنند و همچنین باب تعامل بیشتر درباره مسئله فلسطین باز می‌شود.

سفر مستقیم بایدن از اسرائیل به عربستان سعودی میزان پیشرفت در زمینه پیمان‌های ابراهیم را نشان می‌دهد. عربستان سعودی به صراحت اعلام کرده که خواهان پیشرفت بیشتر درباره مسئله فلسطین است اما بعید است گشایش بزرگی همچون به رسمیت شناخته شدن اسرائیل از جانب عربستان سعودی، در سفر بایدن به منطقه رخ دهد.

رسانه‌ها ادعا کرده‌اند که بایدن به علت تلاش برای فروش نفت بیشتر عربستان سعودی، تسلیم این کشور شده است اما سعودی‌ها درباره موضوع افزایش تولید و صادرات نفتی خود امتیازهایی داده‌اند. مسئله دیگر، پیشبرد روح پیمانهای ابراهیم از طریق یکپارچگی فرهنگی، اقتصادی و فنی در منطقه است به‌طوری‌که تعاملات و ابتکارهای سرمایه‌گذاری و تجاری اخیر در حوزه‌هایی از قبیل انرژی، فناوری اطلاعات و گردشگری بین اسرائیل، مراکش و امارات عربی متحده تقویت شود.

پیامدهای احتمالی سفر بایدن به منطقه

حضور آمریکا در منطقه و همکاری‌های نظامی ‌ارتش آمریکا با ارتش‌های منطقه، قوی است، اما کافی نیست و برای ثبات منطقه اراده‌ای ملی در آمریکا فراتر از تعهدات مبهم و لفظی لازم است. این اراده همچنین شامل ارسال پیام‌های سیاسی، استفاده از نیروهای نظامی، اعمال تحریمها، مقابله با تروریستها و بهره‌گیری از ابزارهای دیپلماتیک می‌شود. با توجه به رویکرد چند سال اخیر واشنگتن مبنی بر چرخش به آسیا (خاوردور) و عقب‌نشینی آشفته آمریکا از افغانستان، واشنگتن باید به گونه‌ای اقناع کننده‌تر و قابل پیش‌بینی‌تر در منطقه واکنش نشان دهد. آمریکا در این زمینه به مناسبات قوی دفاعی به‌ویژه پدافند منطقه‌ای روی آورده است اما این اقدامات کافی نیست. بی‌تردید، حضور انفعالی آمریکا در منطقه، از عقب‌نشینی از منطقه، بهتر است اما این رویکرد به شرکای آمریکا اطمینان خاطر نمی‌دهد.

آتش‌بس یمن نقطه مثبتی است اما عمدتاً ناشی از امتیازهایی است که عربستان سعودی داده است. از سوی دیگر به نظر می‌رسد دولت جو بایدن به‌جز تامین کمک‌های بشردوستانه به لبنان، این کشور را تسلیم حزب‌الله کرده است که در نتیجه به کنترل ایران بر لبنان منتهی شده است.

در عراق و سوریه هم، آمریکا به حضور کلی خود برای مقابله با دولت اسلامی ‌عراق و شام (داعش) و جلوگیری از نفوذ ایران و متحدانش ادامه می‌دهد اما واقعیت این است که آمریکا برای مقابله با تحرکات نظامی، سیاسی، اقتصادی و دیپلماتیک ایران کار چندانی انجام نداده است.

احتمالاً در اسناد و اعلامیه‌های مربوط به سفر بایدن به منطقه، گذار جدی‌تر آمریکا و متحدانش به سمت اقدامات تقابلی در مقابل ایران رسمیت پیدا نخواهد کرد و برخی از شرکای واشنگتن از جمله قطر و به‌ویژه عراق، در نشست جده به صورت رسمی‌ با طرح آمریکا برای تقابل با ایران همراهی نخواهند کرد، اما گام‌های کلی از قبیل محافظت از خطوط دریایی و ایجاد پدافند موشکی که با مشارکت حداقلی و غیررسمی ‌اسرائیل باشد، محتمل به نظر می‌رسد.

در این میان، موضوع سرنوشت توافق هسته‌ای با ایران، یکی از موضوعات مهم در ذیل بحث‌های مربوط به ایران در رایزنی‌های بایدن با مقامات منطقه خواهد بود. بازگشت به برجام باعث آرام شدن کشورهای منطقه خواهد شد اما مقامات منطقه به‌ویژه در اسرائیل، بیم آن دارند که ایران از درآمدهای نفتی حاصل از احیای برجام برای پیشبرد اهدافش در منطقه استفاده کند. آنها نگرانند که رسیدن به این توافق سبب شود کاخ سفید از موضوع ایران فارغ شود. از سوی دیگر، مرگ توافق هسته‌ای این سوال را مطرح می‌کند که واشنگتن چگونه می‌تواند مانع توسعه صنعت هسته‌ای ایران می‌شود؟

نتیجه‌گیری

به نظر می‌رسد دولت بایدن با توجه به متغیرهای جدید در جهان، در سیاست خود مبنی بر خروج از منطقه غرب آسیا تغییراتی ایجاد کرده است. این تغییر بر ایجاد ائتلاف منطقه‌ای در برابر ایران و با مشارکت رژیم صهیونیستی مبتنی است. ایجاد این ائتلاف به‌خصوص حضور رژیم صهیونیستی در آن تهدیدکننده امنیت ملی جمهوری اسلامی ‌ایران است. بنابراین ایران باید تمام توان دیپلماتیک خود را برای مقابله با ایجاد چنین ائتلافی بکار ببندد و علاوه بر افشای اهداف سازشکارانه آن در برابر رژیم صهیونیستی، مانع از ورود کشورهای بیشتر به ائتلاف شود. هشدار به کشورهایی که قصد ایجاد ائتلاف با رژیم صهیونیستی را دارند نیز می‌تواند بازدارنده باشد.

*انتشار این مطلب لزوما به معنای تایید محتوا توسط مرکز بررسی‌های استراتژیک نیست و صرفا به‌منظور بهره‌برداری نخبگانی منتشر شده است.


[1] President Biden’s “Abraham Accords” Trip: Five Key Issues, James F. Jeffrey, The Wilson Center, July 6, 2022

136248
ارسال نظر

  1. مخاطبان و فرهیختگان گرامی؛ نظرات حاوی مطالب توهین یا بی‌احترامی به اشخاص، قومیت‌ها، عقاید دیگران، موارد مغایر با قوانین کشور منتشر نمی‌شود.