در مقدمه این نوشتار آمده است:
منافع ملی، همچون بسیاری از منافع مطرح شده در علوم انسانی، مورد بحث و فحص و مناقشه بسیاری قرار گرفته است. لذا دیدگاههای فراوان و نگرشهای گاه متضاد، تحلیل دقیقی از منافع ملی را مشکل میسازد.
شاید بتوان در نگاهی گذرا اهم مشکلات فراروی تجزیهوتحلیل منافع ملی را در نکات ذیل خلاصه کرد:
۱- گاه منافع ملی توجیهکننده منافع اقلیتهایی است که نام منافع ملی را بر آن مینهند و لذا با تجزیهوتحلیل، الگوهای متعددی از نظامهای خودکامه، تمایز و تضاد منافع شخصی و منافع عمومی خود را نشان میدهد.
۲- معیارهای تجزیهوتحلیل منافع ملی نیز باید مورد مداقه قرار گیرد. در این سطح از تحلیل نیز اجماع نظر وجود ندارد و نقطه نظرات گوناگونی مطرح شده است.
۳- چگونگی احصاء و تجمیع منافع ملی نیز مورد توجه اندیشمندان این حوزه قرار گرفته و مورد مناقشه فراوانی واقع شده است. آیا منافع ملی از جمع منافع افراد، گروهها، احزاب، نهادهای سیاسی، ملت،... پدید میآید؟ و سؤالات بسیاری از این قبیل در این حوزه از تحلیل قرار میگیرند.
۴- منافع ملی دارای بار ارزشی است، بدین معنا که در ورای این مفهوم یک فرهنگ، ایدئولوژی و طرز تلقی از آن نهفته است که برداشت از منافع ملی را در یک کشور با سایر کشورها متفاوت مینماید لذا منافع ملی در چارچوب نظام ارزشی معنا پیدا میکند و نمیتوان گفت که طبق نظام ارزشی مورد نظر من این کار خلاف منافع ملی است.
۵- مسئله دیگر که از نکته چهارم منتج میشود، معیار درستی یا نادرستی در مورد تصمیمات متخذه در مورد منافع ملی است، به ضرس قاطع نمیتوان معیاری به عنوان کلید این معما ارائه داد. لذا منافع ملی در این باب با ابهام روبرو است.
۶- بهراستی منافع واقعی یک ملت چیست، چراکه بسیاری از ملتها، فرصت بیان منافع خود را ندارند و تصمیمات در مورد منافع آنها توسط رژیمهای خودکامه گرفته میشود، لهذا باید گفت که این تصمیم منافع واقعی آن ملت را به دنبال دارد.
البته ذکر این مشکلات به معنای عدم کارایی منافع ملی در حوزه تحلیل و تحقیق نیست، چراکه هنوز این مفهوم جایگاه خود را در مرزهای مورد بحث حفظ کرده است.
لذا ما در بررسی این مفهوم روشی در پیش گرفتهایم که ما را بر ادبیات موجود در این باره مسلط کند و مبنای تحقیقات آینده بالأخص در مصادیق و پروژههای موردی (Case Study) قرار گیرد. و برای دستیابی به این هدف رویکرد توصیفی-تحلیلی را برگزیدهایم و ضمن توصیف متغیرهای عمده تحقیق، تحلیل را از نظر دور نداشتهایم.
در پایان باید اضافه کرد که در این تحقیق مفاهیم منافع ملی و مصلحت عمومی-مترادف گرفته شدهاند و این مسئله به معنای بیتوجهی به تمایزات این دو مفهوم از جمله عینی و توصیفی و تجویزی بودن و اینکه مصلحت عمومی، عموماً در بعد داخلی بیشتر مورد توجه قرار میگیرد، نیست.
برای مطالعه و دریافت متن کامل این پژوهش، روی لینکهای زیر کلیک کنید.