طرح تدوین «نظام جایگزین بین‌الملل» (از طرح‌های پژوهشی منتشرنشده سال‌های 1384 تا 1392):

تبیین مفهوم عدالت بین‌الملل از منظر برون‌دینی

مرکز بررسی‌های استراتژیک ریاست‌جمهوری اقدام به انتشار طرح‌های پژوهشی انجام‌گرفته طی سال‌های 1384 تا 1392 کرده است. پژوهش جامع طرح تدوین «نظام جایگزین بین‌الملل» ازجمله این پژوهش‌هاست. پژوهش «مفهوم عدالت بین‌الملل از منظر برون‌دینی» یکی از 25 پروژه (اعم از پروژه‌های اجرایی، مطالعاتی و سیستمی) این پژوهش جامع است که در دو جلد انجام شد.
جلد اول شامل فصول اول و دوم، به برجسته‌ترین رویدادهای عدالت‌طلبانه و برجسته‌ترین ایدئولوژی‌های انتقادی عدالت‌طلبانه می‌پردازد.
جلد دوم شامل فصول سوم و چهارم، به برجسته‌ترین سیاستگذاران جریانات عدالت‌جو و قیاس عدالت با سایر مفاهیم و ارزش‌های موجود می‌پردازد.
این پروژه از مجموعه «پروژه‌های تحقیقاتی» این طرح بوده که ذیل عنوان «عدالت» به انجام رسیده است.
تصویر تبیین مفهوم عدالت بین‌الملل از منظر برون‌دینی

در مقدمه بخش اول این پژوهش آمده است:

مسأله عدالت یکی از مباحث بسیار مهم و حساس و چالش‌برانگیز جوامع انسانی و به ویژه میان اندیشمندان است که همواره افکار و اندیشه‌ها را به خود معطوف داشته است. اما ظرفیت آرمانی عدالت، حصار اندیشه‌ها و اذهان را شکسته و در مرحله عین و عمل ظهور و بروز هرچند ناقص یافته، تا آنجا که رویدادهای عدالت‌طلبانه بزرگی در تاریخ جوامع انسانی روی داده است. برخی از این رویدادها آن‌قدر برجسته، تأثیرگذار و فراتر از مرز یک کشور بوده که دیگر کشورهای جهان را نیز تحت تأثیر قرار داده است. انقلاب بزرگ روسیه، از رویدادهای برجسته عدالت‌طلبانه‌ای است که وسعت تأثیر آن به اندازه تقسیم جوامع دنیا به دو بلوک شرق و غرب است؛ انقلابی که خود بعدها سردمدار و الهام‌بخش کشورهای بلوک شرق با سیستم و نظامی سوسیالیستی-کمونیستی غیر از بلوک غرب با نظام سرمایه‌داری و لیبرالی بوده است.

نظامی با مبانی ماتریالیستی و اقتصاد کمونیستی که نظام سرمایه‌داری را به چالش کشید. این نظام باآنکه پس از دهه‌ها تسلط بر اقتصاد کشورهای شرق فروریخت و به زباله‌دان تاریخ پیوست، ولی ازآنجایی‌که دارای مبانی نظری به ویژه تعریف خاصی از عدالت بود،‌ سزاوار بررسی جدی است. از این‌رو،‌ در مقاله حاضر به بررسی انقلاب روسیه و رهگیری بحث عدالت در آن انقلاب خواهیم بود.

عدالت به زمان یا مکان ویژه‌ای محدود نیست و متعلق به همیشه و از آنِ همه است و ژرف‌کاوی درباره آن، به یک مکتب و مسلک یا یک گروه ویژه اختصاص ندارد. عدالت، اسطوره همه ملل و همه دوران‌ها است. این موضوع از این نظر اهمیت دارد که ما را وا‌می‌دارد تا همواره ابعاد گسترده آن را در نظر داشته باشیم و دشواری‌های شناخت آن را بیشتر و بهتر درک کنیم. فرهنگ ملل مختلف همواره متأثر از فرهنگ کشورهای دیگر است و استفاده از تجربیات ملت‌های دیگر برای سایر ملت‌ها غنیمتی است گرانبها. مبارزات مردم ایالات‌متحده آمریکا از نمودهای رویدادهای طبیعی برای پاسخ به یک نیاز فطری است و این نیاز فطری همان روحیه مبارزه با ظلم و بی‌عدالتی است.

عدالت اجتماعی به‌عنوان یکی از مهم‌ترین آرمان‌های بشری از دیرباز مورد توجه اندیشمندان و صاحب‌نظران قرار گرفته است. در اندیشه سیاسی غرب می‌توان طرح مسأله عدالت اجتماعی و اهمیت آن را از دوران یونان باستان پی گرفت. در دوران یونان باستان، عدالت اجتماعی به محور اصلی فلسفه سیاسی تبدیل می‌شود؛ به‌طوری‌که دغدغه اصلی سقراط و افلاطون بوده است. از ابتدای دوره مدرنیته نیز هر چند که عدالت اجتماعی محوریت خود را در فلسفه سیاسی از دست داد، اما همچنان یکی از مباحث مهم در فلسفه سیاسی مدرنیته باقی می‌ماند. به‌عنوان نمونه مارکس و انگلس از جمله اندیشمندان دوران مدرن هستند که در بحث‌های خود با رویکرد خاصی به عدالت اجتماعی پرداخته‌اند. پس از آن‌ها نیز عدالت اجتماعی در کانون مباحث فلسفه سیاسی قرار دارد که به‌عنوان نمونه می‌توان به نظریه «عدالت به مثابه انصاف» جانراولز، به‌عنوان نظریه‌پرداز عدالت لیبرالی اشاره کرد.

عدالت اجتماعی، بُعد اجتماعی و سیاسی عدل انسانی و فردی و به عبارتی نمود عینی و مجسّم عدالت تامّ در درون جامعه و در مناسبات ارادی افراد بشر است که مصادیق آن را در قالب کنش‌های اجتماعی، گروهی، تصویب و اجرای قوانین، ایجاد و اداره نظام‌ها و احزاب، مقررات، معاملات، تولید، خدمات، توزیع، مصرف، مشروعیت نظام‌ها، مشارکت مردمی، نظارت، هدایت، تعلیم و تربیت و غیره تجلی می‌یابد.

عدالت اجتماعی شامل عرصه‌های فراوانی است که از جمله به بعد بین‌المللی آن می‌توان اشاره کرد. یعنی رویدادی که به صورت یک حرکت اجتماعی درآمده و زیست جهان خود را تحت تأثیر قرار داده، چه تأثیری در زیست جهان‌های دیگر داشته یا چقدر توانسته از آن‌ها متأثر شود. ازآنجاکه کشور آلمان یکی از کشورهای بزرگ و مهم اروپا و تأثیرگذار در عرصه بین‌المللی است و هم-چنین تاریخ آن بسیار پرافت‌وخیز بوده و تاریخ جهان و به خصوص اروپا با آن گره خورده و نیز به ویژه در قرن بیستم کانون جنگ و تغییر و تحولات بوده است، به‌عنوان محور بحث رویدادهای عدالت‌طلبانه از میان کشورهای اروپایی انتخاب می‌شود.

برای آگاهی از سایر پژوهش‌های انجام شده «طرح نظام جایگزین بین‌الملل» (اینجا) کلیک کنید.

برای مطالعه و دریافت متن کامل این پژوهش، روی لینک زیر کلیک کنید.

115327
ارسال نظر

  1. مخاطبان و فرهیختگان گرامی؛ نظرات حاوی مطالب توهین یا بی‌احترامی به اشخاص، قومیت‌ها، عقاید دیگران، موارد مغایر با قوانین کشور منتشر نمی‌شود.