از طرح‌های پژوهشی منتشر نشده سال‌های 1384 تا 1392:

بررسی روند آینده علم و فناوری در غرب (گرایش‌های پیدا و پنهان)

مرکز بررسی‌های استراتژیک ریاست‌جمهوری اقدام به انتشار طرح‌های پژوهشی انجام گرفته طی سال‌های 1384 تا 1392 کرده است. پژوهش «بررسی روند آینده علم و فناوری در غرب (گرایش‌های پیدا و پنهان)» از جمله این پژوهش‌هاست.
تصویر بررسی روند آینده علم و فناوری در غرب (گرایش‌های پیدا و پنهان)

در مقدمه این پژوهش آمده است:

علم و فناوری از مزیت‌های راهبردی (استراتژیک) جهان امروز تلقی می‌شود و قادر است که مزیت‌های نسب کشورها را به مزیت‌های رقابتی تبدیل کند. علم و فناوری در همه عرصه‌های اقتصادی، تجارت، رقابت، قدرت امنیتی، فرهنگ و ساختار اجتماعی، نقش تعیین‌کننده‌ای ایفا می‌کند. علم و فناوری جان و جوهره اقتصاد و صنعت و نیروی رانشی و محرک کلیدی دستیابی به توسعه پایدار و پایه‌ای برای ایجاد توان رقابت‌پذیری و پاسخی به چالش‌های غلبه بر عقب‌ماندگی به‌ویژه در کشورهای در حال توسعه است. از این‌رو بحث‌های مربوط به حوزه علم و فناوری به‌ویژه سیاستگذاری‌های کلان و نیز مدیریت علم و فناوری از مهم‌ترین موضوعات مطرح در مراکز تصمیم‌گیری و مراکز عالی علمی و مطالعاتی است.

همه کشورهای پیشرفته صنعتی از ساختار مشخصی برای سیاستگذاری و هدایت فعالیت‌های علم و فناوری برخوردارند و کشورهای در حال توسعه نیز در تلاش‌اند تا با توجه به تجارب آن‌ها و شرایط و مقتضیات محیطی و اجتماعی خود، زمینه‌های تسلط بر علم و فناوری را فراهم کنند.

صرفنظر از اینکه دیگران چه تمهیداتی اندیشیده‌اند یا می‌اندیشند، برای ما تسلط بر علم و فناوری به لحاظ موقعیت جغرافیایی و سیاسی خاص و به‌ویژه مواجهه با تهدیدها و تحریم‌هایی که از سوی قدرت‌های سلطه‌جو اعمال می‌شود، نه‌تنها مهم، بلکه امری ضروری و حیاتی است.

برای غلبه بر مشکلات موجود در توسعه علم و فناوری از یک سو و حتی پیشتازی در این حوزه، لازم است که موضعی دوراندیشانه و مبتکرانه نسبت به توسعه علم و فناوری اتخاذ کنیم. در سطح کلان باید در هر سیاستی که پیشنهاد می‌کنیم (اقتصادی، صنعتی، تجاری و...) توسعه علم و فناوری در پرتو آن نمایان باشد و فعالیت‌هایمان در حوزه علم و فناوری به‌گونه‌ای باشد که روح پیشتازی در آن‌ها موج بزند و جامعه و افکار عمومی را نسبت به توانایی‌های مراکز علمی و فنی کشور، امیدوار کند و انگیزه‌های لازم را در همه سطوح تصمیم‌گیری در حمایت و پشتیبانی از توسعه علم و فناوری به وجود آورد.

برای این منظور لازم است که ضمن شناخت کافی نسبت به روند تغییر و تحولات علم و فناوری در جهان پیرامون‌مان، توانایی پیش‌بینی علم و فناوری را نیز داشته باشیم، چرا که پیش‌بینی روند توسعه علم و فناوری در فرآیند تدوین راهبردها، برنامه‌ریزی‌ها و اتخاذ تصمیمات راهبردی در برنامه‌های توسعه ملی از اهمیت زیادی برخوردار است. پیش‌بینی روند علم و فناوری، این امکان را می‌دهد که به صورتی هدفمند در مسیر تحولات جهانی قرار گیریم و اسیر حوادث آینده نشویم. انفعال در برابر آینده سبب می‌شود که در مدار تفکرات و برنامه‌ریزی‌های آینده‌نگر رقبا قرار گیریم و نتوانیم تحولات آینده را مدیریت کنیم. در واقع دیده‌بانی و رصد تحولات آینده، دروازه ورود به عرصه رهبری و مدیریت تحولات و تغییرات شتابان به شمار می‌رود.

بر این اساس لازم است که اقدامات زیر با دقت هر چه بیشتر انجام گیرد:

- رصد روند کلی علم و فناوری

- شناسایی مسائل نوظهور و نشانگرهای ضعیف و بذرهای تغییر (چه‌بسا که ظهور یک پدیده و یا فناوری نوید رویدادهای عمده اقتصادی را بدهد و برخی از مسائل نوظهور در آینده این ظرفیت را پیدا کنند تا به جریانها و روندهای کلان و تأثیرگذار تبدیل شوند).

- تحلیل و ارزیابی نتایج و پیامدهای رویدادها و روندهای تأثیرگذار بر شکل‌گیری آینده

- ارائه گزارش راهبردی براساس رصد ارزیابی نتایج روندهای تغییر

از مهم‌ترین تبعات شناسایی و پیش‌بینی علم و فناوری می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

- سیاستگذاری و برنامه‌ریزی هدفمند توسعه علم و فناوری

- مشروعیت بخشیدن به تصمیم‌گیری‌ها براساس تحولات و رخدادهای علم و فناوری

- تشویق به تعامل در جامعه و ایجاد انتظارات مشترک (ایجاد هماهنگی در نگرش‌ها)

- داشتن آینده‌ای خوب (مشروط بر اینکه آن را خوب ببینم و خوب‌تر آن را شکل دهیم).

این گزارش، چیست؟

این گزارش، خلاصه‌ای است از گزارش طرح «پژوهشی بر روند علم و فناوری در غرب، گرایش‌ها پیدا و پنهان» که در آن تصویری نسبتاً دقیق از جریان پیدا و پنهان علم و فناوری در غرب (با ورود به پایگاه‌های اطلاع‌رسانی مراکز علمی و تحقیقاتی کشورهای پیشتاز در علم و فناوری و به‌ویژه مراکز دیده‌بانی و آینده‌پژوهی علم و فناوری این کشورها) ارائه شده است. گزارش اصلی این طرح حجم عظیمی از اطلاعات مرت